Heimat

Heimat...

Farm Near Duivendrecht, in the Evening by Piet Mondrian. Bron: wikipedia

Dat dunbevolkte gebied van de buurtschappen rondom Winterswijk, misschien is dit zelfs wel het best bewaarde geheim van Nederland...

Zodra je de deur uit bent  begint het feest. In de bermen groeien sint janskruid, boerenwormkruid, varens, kleine springbalsemien, kattenstaart en wilde leeuwenbek. En overal zijn slingerende landweggetjes en zandpaadjes waar je heerlijk op kunt fietsen.

  Het is, alsof er hier ooit een groot bos was, waar stukjes in open gekapt zijn om weilanden en akkertjes aan te leggen. Coulisselandschap of kampenlandschap noemt men dat.

Ik vind het moeilijk te omschrijven, maar dit landschap lijkt te beantwoorden aan een diep oer-verlangen. Een verlangen naar hoe het hoort te zijn. een gevoel van thuiskomen.

Verspreid in dat landschap liggen de mooie oude Saksische hallenhuisboerderijen. De meesten nog gewoon in bedrijf.

Omdat het landschap licht glooiend is en de boerderijen een laag dak hebben -soms begint de dakgoot al op anderhalve meter- liggen ze echt “verdoken tussen de graan- en maisakkers”.

De Achterhoekers zelf zijn meestal open en gemoedelijk.

Zo kun je hier, tijdens een fietstocht, op een zandweggetje door het bos, zomaar een weiland tegenkomen waar wat tafeltjes en stoeltjes staan. In een open kast staan de thermoskannen met koffie en heet water en een mand met koek. Daarnaast een prijslijst en een doosje voor het geld. Waar kan dat nog?

Meestal huur ik hier een weekje of wat een elektrische fiets.

Dan kom je verder. En ik kan nog eens verdwalen, (ben ik goed in) zonder dat het meteen een probleem is.

Voor de boodschappen of een terrasje ga je naar Winterswijk. Een klein gezellig stadje met relatief veel winkels. Dat komt denk ik omdat het vlak aan de grens ligt en mensen uit Duitsland hier graag komen winkelen. (Ik vermoed zomaar dat kleding, medicijnen en meubels hier goedkoper zijn.)

Zelf gaan we natuurlijk ook af en toe een dagje Duitsland in.

Kuchen kaufen! En benzine natuurlijk.

(Jaap gaat bovendien meestal even proberen hoe hard de auto kan, maar dan blijf ik thuis hoor!)

We hadden nog een extra (klein) tentje meegenomen met de bedoeling een paar daagjes door Duitsland te trekken.

Omdat we de Hunsrück wel eens wilden zien.

(Je weet wel, van die film.[1])

Maar dat is er helemaal niet meer van gekomen. Eenmaal de tent neergezet op het Wooldse plateau, wilden we helemaal niks meer.

Dus dat weten we nu! Als wij naar het buitenland willen moeten we de Achterhoek links laten liggen.

Want de achterhoek, dat is ONZE heimat.

(Oh ja en wat heeft dat schilderij van Mondriaan er mee te maken? Helemaal niets! Alleen, dat roept bij mij ook altijd een gevoel op van “hoe het hoort te zijn”)

---

[1] Heimat, Edgar Reitz, 1981-1999

Autorijden langs de rand van de schepping

Wanneer je na een vakantie, ‘s avonds de rotonde van Ermelo verlaat,  op weg naar huis, dan rijd je als het ware IN en DOOR de ontstaansgeschiedenis van Nederland.

Je zwenkt naar beneden en ziet nog heel even, in de spiegel, een vage dijk lijn. Daarachter de dampt het Veluwe meer, vroeger de zuiderzeekust. Sprookjesachtig mooi.

Je rijdt door een dal van weilanden. Waar nu een weg ligt stroomden ooit de Waal en de Maas om in de Zuiderzee uit te monden. Maar in de voorlaatste ijstijd groeide hier langzaam een gletsjerpunt die deze rivieren steeds meer naar het westen en zuiden dwong. Wel iets om over na te denken als je in de koopgoot van Rotterdam loopt te winkelen...

Die gletsjer lag er niet in een dag. Er waren eeuwen mee gemoeid. Maar langzaam en zeker werden het  zand en grind dat de terugtrekkende rivieren achterlieten naar de zijkant gebulldozerd.

Toen het ijs weer was gesmolten en het gebied warmer werd lag er de onvruchtbare en droge bult die nu aan de rechterkant van de weg steil omhoog rijst. De Veluwe.

Regenwater zakt er snel weg, en het diepe grondwater sijpelt langzaam naar de randen van deze bult. Daardoor kwamen er, door de waterdruk, overal aan de randen veenmoerassen.

De Veluwe werd een uitgestrekt geïsoleerd gebied. In het oosten begrenst door de IJssel, in het westen en zuiden moerassen en in het noorden de zee.

De laatste ijstijd zorgde door het voortdurend bevriezen en ontdooien en smeltwater wat niet kon wegzakken, voor nog meer reliëf. Er kwamen toen op de Veluwe zelf kleine meertjes, veenmoerassen en zandverstuivingen.

Ondanks, of misschien wel dankzij de geïsoleerde ligging werd de Veluwe al vroeg door mensen bewoont. Je zat er hoog en droog en er was toch voldoende water op loopafstand.

Er werd landbouw bedreven op kleine stukjes grond, waar de bomen gekapt werden en het verbrande hout voor bemesting werd gebruikt. Wanneer de bodem uitgeput raakte werd een nieuw stuk akker ontgonnen en werden de schapen losgelaten op het taaie gras, wat er nog wilde groeien. Zo ontstond langzamerhand een landschap van heide en akkertjes.

De bossen die je er nu ziet kwamen pas veel later. Ze zijn opnieuw aangeplant voor de ijzerwinning, (houtskool), de scheepsbouw en de jacht.

Eeuwenlang was het een moeilijk bereikbaar gebied, waar overheidsbemoeienis en het christendom pas laat voet aan de grond kreeg. Mede daarom konden voorchristelijke elementen, zoals het noodlot en een scherpe dualiteit tussen de goeden en de verkeerden, hier nog lang plaatselijk hun invloed hebben.

Maar ook een gebied waar je op elkaar aangewezen was en  tegelijkertijd zelfredzaam moest zijn. Op de Veluwe wonen mensen die elkaar vertrouwen. Groepsgevoel en individualiteit zijn hier in evenwicht. Het innerlijk leven was en is er daarom belangrijk. Je vindt er dan ook overal sporen van mystiek, mythe en bevindelijkheid.

 Tegenwoordig is de Veluwe prima bereikbaar. Niet ver weg en toch nog best wel rustig. En zolang je er niet komt om de lakens uit te delen is het er goed vakantie vieren!